Arquivos mensuais: Marzo 2020

O monte Carrachal, cultural e natural

Reproducimos o comunicado elaborado por diversos colectivos e persoas a nivel individual para esixir a protección do monte Carrachal en Moaña ante a pretensión do concello moañés de construír un skatepark neste.

Carballeira do monte do Carrachal

Carballeira do monte Carrachal

Repentinamente o pasado martes 2 de marzo o goberno municipal de Moaña convocaba unha reunión coas asociacións veciñais da zona das Barxas e barrios limítrofes, para presentarnos a ocorrencia de instalar un Skatepark na parcela municipal natural do monte Carrachal, e así mesmo, demandar a nosa resposta ante esta iniciativa no prazo exprés dunha semana. Só unha semana de debate e sen falar de exposición pública do proxecto, un prazo e un método inauditos para o debate colectivo e veciñal, polo menos para as persoas e colectivos que acreditamos na formula da democracia participada. Dende logo máis alá do debate en si mesmo, podemos afirmar que as présas non son boas compañeiras e as decisións importantes deben meditarse con tempo.

A localización orixinal e considerada realmente correcta polo goberno municipal para a instalación do Skatepark tratábase doutra parcela ben distinta e clasificada para desenvolver urbanisticamente dentro do PXOM de Moaña, na zona das Raíñas. Ao parecer un grupo de veciños desa zona protestaron con argumentos bastante prexuízosos, en base á criminalización do movemento skater e da mocidade. O goberno municipal cedeu ante esta situación, coa ocorrencia de rebote e a toda présa de propoñer a instalación do Skatepark no que o goberno municipal entende como plan B, é dicir, cementar na carballeira do monte Carrachal, o que suporía un perigoso precedente para a xestión e posta en valor das zonas naturais do municipio.

Neste punto, dicir que as persoas e colectivos que asinamos este comunicado solidarizámonos ante todo e totalmente coa demanda histórica do movemento skater moañés, pois está claro que este colectivo ben merece un espazo digno e apropiado para desfrutar desta modalidade deportiva ao aire libre. Nós apoiamos a súa demanda e por iso reclamamos que se abandonen as ocorrencias e présas de última hora, e que se leve a cabo o que ata agora non se fixo. Establezamos un debate amplo e con tempo, para buscar entre todos e todas a mellor e máis sólida alternativa de Skatepark para Moaña, que debe ser e dentro dun ambiente cívico e de convivencia, nunha parcela céntrica e urbana, xa desenvolvida ou a desenvolver nun futuro próximo, como adoita suceder na maioría dos sitios con infraestruturas deste tipo, e que o goberno municipal adquira o compromiso en firme de traballar para materializar esa instalación.

Carballeira do monte do Carrachal ao carón da ribeira do rego de Rialdarca

Carballeira do monte Carrachal ao carón da ribeira do rego de Rialdarca

Mais, por outra banda, sobre todo destacar que o Monte Carrachal, que ao contrario do que algúns por descoñecemento intúen, recibe o seu nome pola planta do Carrasco, Erica cinerea, unha fermosa planta de flor lila típica da matogueira galega. Que esta vexetación era dominante na zona en tempos pasados, cando este outeiro propiedade naquel tempo do señorío do Rosal, conformaba xunto cos vales dos ríos Rialdarca e Pontillón e toda a zona do Rosal, unhas terras dunha excelente produción agraria, vinculadas sempre a riqueza natural e etnográfica dos ríos coas súas ribeiras e da zona húmida da Xunqueira. E que xa naquela altura este outeiro era unha zona típica para a celebracións de festas e seráns da veciñanza pois cando chegaba a coresma e a Igrexa prohibía as celebracións, as xentes e mocidades da zona facían unha moneca de trapo que satiricamente chamaban Santa Carrachala, contrataban a gaiteiros e facían o festexo popular xusto no Carrachal.

Panorámica da enseada de Moaña e da ría

Panorámica desde o monte Carrachal da enseada de Moaña e da ría

Máis adiante chegou o mal chamado “desarrollo” e “progreso”, e toda a zona do Rosal foi mercada e transformada vertixinosamente con ducias de construcións en plena burbulla inmobiliaria e foi xusto este outeiro, practicamente o único anaco de espazo natural que quedou en pé en toda a zona das Barxas. Co tempo este espazo evolucionou nunha fermosa carballeira chea de vida e ambientalmente conectado co val fluvial de Rialdarca. E a día de hoxe o Carrachal constitúe en si mesmo un miradoiro natural privilexiado cunhas excelentes vistas panorámicas de toda a zona das Barxas e da praia e espazo intermareal da Xunqueira ata Meira, un remanso de paz a carón do centro urbano de Moaña, e forma parte dunha das poucas carballeiras que nos quedan na vila e que alberga unha importante diversidade vexetal e animal, e que debemos respectar e conservar.

Comunidade vexetal de amarelles (Narcissus triandrus)

Amarelles (Narcissus triandrus)

Algunhas voces alegan na actualidade que esta zona está infrautilizada e que hai que darlle máis “uso”, de feito sen ir máis lonxe ata fai uns catro anos esta carballeira pública municipal carecía dos máis mínimos coidados e atopábase nun estado de abandono por parte da administración local. Pois ben, dentro do equilibro dun mantemento avanzado e sustentable das zonas naturais, adiante, démoslle uso como teñen reivindicado ducias de activistas veciñais e ambientais, e comprometámonos decididamente a poñer en valor estes espazos naturais, porque ata agora tampouco se apostou decididamente por esta vía.

Panorámicas do val do rego Inferno e Montes do Morrazo ao Fondo

Panorámica do val do rego Inferno e dos montes do Morrazo ao fondo

Para comezar, esta carballeira e miradoiro está anexionada ambientalmente á senda das ribeiras do río de Rialdarca. Unha senda natural, cultural e peonil dentro dun corredor ecolóxico de alto uso, a cal necesita unha posta en valor urxente e de xeito sustentable, polo que cómpre que levemos adiante as estratexias de recuperación e posta en valor de toda a senda do río de Rialdarca, como así mesmo e de xeito inseparable, do monte Carrachal. E aquí tócanos lembrar que o propio Concello de Moaña se comprometeu publicamente en apoiar estas estratexias de recuperación de Rialdarca.

Como carballeira municipal chea de paisaxe, sombra, aire fresco e fontes naturais, o espazo ofrece múltiples alternativas. Poderíanse organizar actividades culturais e ambientais de todo tipo, festas veciñais, seráns e concertos ao aire libre, obras de teatro e contacontos, actividades lúdicas coa rapazada dos institutos ou do ximnasio municipal, exposicións ao ar libre, etc.

Cacaforra dourada (Amanita gemmata)

Cachaforra dourada (Amanita gemmata) 

A carballeira do Monte Carrachal presenta un importante valor natural que se vería afectado polo skatepark, pero ademais trátase dun espazo especialmente inadecuado para este tipo de instalacións. O proxecto presentado, que conta teoricamente con non cortar ningunha das árbores do Carrachal, atoparíase co risco de que as propias raíces destas árbores puideran deformar e romper os pavimentos que se instalen, podendo quedar partes inutilizables nun prazo curto. Ou por outra banda os pavimentos probablemente poderían asfixiar as raíces destas árbores, provocando nelas danos ou enfermidade ou a súa morte a medio prazo.

Os gastos de mantemento e limpeza tamén serán máis altos polas mesmas follas das árbores e pola necesidade de iluminación para garantir a seguridade no recinto e en todo o seu acceso. Por último, as súas características de lugar elevado e afastado é unha eiva para o seu uso intensivo e seguro por parte dos skaters e outros colectivos. Precisamente ao instalarse nun lugar apartado, correría risco de converterse nun espazo descoidado e inseguro, o cal queren evitar tanto a veciñanza, que xa se manifestou neste senso, como o Concello, que tería que encargarse da súa vixilancia e limpeza, como os skaters, que non teñen porqué sufrir os danos e atrancos doutras persoas incívicas que fagan mal uso da zona, aproveitándose da situación de afastamento da zona.

Xacinto (Scilla merinoi)

Xacinto (Scilla merinoi)

En contraposición ao Monte Carrachal, existen no concello de Moaña outras varias zonas verdes públicas de titularidade municipal, ou tamén parcelas urbanas xa desenvolvidas ou a desenvolver. Estas áreas serían máis adecuadas para un uso intensivo como o dun skatepark: están máis preto, mellor conectadas, xa iluminadas, teñen máis servizos, son máis seguras e a súa vixilancia e limpeza sería máis doada e realista.”

A Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo é unhas das organizacións asinantes deste comunicado xunto con outros colectivos e persoas a nivel individual dentro do ámbito local, comarcal e galego a nivel do movemento social, cultural e ambiental.

A Plataforma lembra que o pasado 16 de febreiro organizou o roteiro pola protección das ribeiras dos regos Pontillón, Inferno e Rialdarca que transcorreu nalgúns tramos polas inmediacións do Monte do Carrachal, no concello de Moaña.

O exposto neste comunicado amosa unha vez máis que cómpre a urxente e necesaria protección ambiental e posta en valor de xeito integral e sustentable para as ribeiras dos nosos regos como espazos naturais e corredores ecolóxicos que son e, por engadido, para espazos anexos como, por exemplo, o dito monte xunto coa súa carballeira, supervivinte da febre urbanística e construtora entre finais do pasado século e principios do que estamos.

Deixar un comentario

Arquivado en Uncategorized

Roteiro pola protección dos montes e mámoas do Morrazo

roteiro montes e mámoas do morrazoA Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo organiza o domingo 22 de marzo un roteiro para dar a coñecer a importancia ambiental, paisaxística e cultural da contorna dos montes e as mámoas do Morrazo, clasificada dentro de solo rústico de especial protección de espazos naturais, paisaxístico, de augas e patrimonial nas parroquias de San Martiño de Vilaboa, Santa Cristina de Cobres, Santo Tomé de Piñeiro e San Xián, nos concellos de Vilaboa e Marín.

O roteiro, primeiro desta primavera, será circular e sairá ás 10 da mañá do parque forestal da lagoa de Castiñeiras, para chegar ás 14 h. ao mesmo lugar.

O percorrido transcorrerá por viais forestais, camiños e corredoiras polos lugares de Chan de Castiñeiras, Outeiro dos Asubións, Río de Arcos, Monte das Barreiras, ribeira do rego do Portiño, A Cavada do Cruceiro, Chan da Armada, Outeiro de Ombra, Barreira do Redondo e Chan de Castiñeiras.

Para se achegar ao punto da saída hai que acceder a través da estrada EP-0106.

Montes e mámoas do Morrazo 1

Recomendamos que de se achegar en vehículo privado, por ética e polas limitacións do aparcamento, as persoas que asistan utilicen a capacidade máxima do seu vehículo, compartíndoo con outras persoas. Recomendamos tamén traer roupa e calzado de trote axeitados para a época primaveral.

Chan de Castiñeiras ou da Castiñeira, fitónimo con clara referencia á presenza desde o pasado no lugar do castiñeiro, está ubicada nun planalto ao redor dos 400 metros de altitude sobre o nivel do mar entre os altos de Castiñeiras, da Graña, de Outeiro dos Asubións e de Coto Redondo e acolle así mesmo o nacemento do rego de Castiñeiras, principal afluente do rego Lameira, cuxa desembocadura está na ría de Pontevedra ao carón do actual núcleo urbano de Marín.

Conta con dous espazos, as brañas de Castiñeiras e a propia lagoa de Castiñeiras, que están integrados dentro do Inventario de Zonas Húmidas de Galiza. Destacan pola presenza de flora de turbeira e específica de zonas húmidas e de fauna tanto invertebrada como vertebrada, con especies así mesmo endémicas e vulnerables a nivel ibérico.

A lagoa é un espazo artificial que, tal como o coñecemos, foi construído a inicios da década dos anos 40 do século pasado. A partir daí comezou tamén a creación do parque forestal ao seu redor ata o alto de Coto Redondo, dentro da política repoboadora a nivel forestal que levou a cabo de xeito intensivo nos montes do Morrazo o goberno estatal da ditadura franquista tralo proxecto experimental realizado anteriormente na ditatura de Primo de Rivera, e que chegou con diversas aportacións ao longo do tempo ata a actualidade, sendo xestionado en principio polo Patrimonio Forestal do Estado, posteriormente polo ICONA, e a partir dos anos oitenta, co actual réxime democrático, pola Xunta de Galicia a través das Consellerías de Agricultura, Gandeiría e Montes e da de Medio Ambiente, e desde mediados desta década a través dunha Fundación polas comunidades de monte veciñais en man común de Santo Tomé de Piñeiro e San Xián (Marín) e San Martiño e Santa Cristina de Cobres (Vilaboa), tralo fin dos convenios que tiñan coa propia administración autonómica.

Montes e mámoas do Morrazo 2

O parque forestal destaca pola presenza a nivel botánico de ao redor de medio cento de especies de árbores e arbustos dos 5 continentes (cipreses, cedros, tuias, alerces, abetos, araucarias, carballos americanos, liquidámbar, castiñeiros, bidueiros,…).

A nivel cultural e arqueolóxico destaca pola presenza prehistórica de nove mámoas megalíticas funeraias do Neolítico, oito a nome de mámoas de Chan de Castiñeiras máis outra a nome de Pedralonga. Dúas delas, a coñecida como a Mámoa do Rei máis a de Pedralonga, á parte de conservar a estrutura dolménica, principalmente a primeira xa que foi restaurada no ano 2003, están catalogadas así mesmo como Ben de Interese Cultural (BIC) por ter gravados rupestres no interior dos esteos dos seus dólmenes. Existe asemade unha mámoa coa cámara de tipoloxía de cista, de enterramento individual. A maioría son de tipoloxía de cámara de enterramento con corredor de entrada, boa parte delas están sen a penas estrutura do seu dolmen conservando as correspondentes fosas de delatación na base do túmulo, e a súa cronoloxía está ao redor de hai 6.000 anos.

En fase histórica é de salientar que no lugar da fonte de Castiñeiras é onde se dividían desde o Medievo as antigas xurisdicións de Marín, a través do Couto de Oseira, do Morrazo, á que pertencía a parroquia de Santo Tomé de Piñeiro e, de Pontevedra, á que pertencía a parroquia de San Martiño de Vilaboa e a súa parroquia anexa de Santa Cristina de Cobres. No ano 1836, ano no que tamén se constitúen os novos concellos constitucionais, as parroquias de San Martiño de Vilaboa, Santa Cristina de Cobres, Santo Tomé de Piñeiro e San Xián avíronse, tras séculos de conflitos polo aproveitamento dos recursos -predominio do monte baixo a roza, estivada e gandeiría extensiva sobre o forestal-, a un acordo notarial sobre a delimitación dos seus montes comunais do que aínda se conservan algunhas pedras fincadas coa funcionalidade de deslinde no terreo e marcadas a cadanseu lado coa letra inicial de cada parroquia segundo a orientación da propiedade e, así mesmo, a pedra do Corvo que, a modo dunha grande coviña e esculpida a golpe de pico e cincel nun pequeno outeiro con execlente panorámica sobre a Chan de Castiñeiras, deslindou as parroquias de San Martiño de Vilaboa e de Santa Cristina de Cobres.

Montes e mámoas do Morrazo 3

Por outra banda en Chan de Castiñeiras consérvanse os restos das antigas cortellas, pequenas cortes cos seus peches de pedra que tiñan a funcionalidade de acoller en séculos pasados o gando, principalmente o miúdo, composto por cabras e ovellas. Noutra pequena elevación sobre Chan de Castiñeiras consérvase así mesmo o topónimo afín de Outeiro das Cortellas. En Chan de Castiñeiras tamén se atopan gravados rupestres modernos realizados nas pedras ao longo do século pasado polo veciño marinense José Meijón.

Na ladeira do Outeiro dos Asubións, cuxa máxima cota está a 475 metros sobre o nivel do mar, está inventariada a presenza de petróglifos da Idade do Bronce con gravados de círculos concéntricos e coviñas, e, pouco máis abaixo a dunha pequena mámoa neolítica con restos de esteos de tipoloxía de cista. Ao pé deste outeiro rochoso nace así mesmo o río de Arcos ou dos Asubións que, xunto co cercano rego de Campolongo, son afluentes do Río Maior, con desembocadura na Zona de Especial Conservación (ZEC) da Enseada de San Simón, na ría de Vigo.

Entre o Monte das Barreiras, orónimo referente á existencia de barro ou arxila que era usado antigamente para a fabricación de fornos, e A Cavada Grande, agrónimo referente á costume de moi antigo de cavar ou cachar o terreo, na aba sur do alto de Coto Redondo, se extende unha densa comunidade de carrasca vermella, mato de ao redor de dous metros de altura cunha espectacular floración que pasa por ser un endemismo da metade occidental ibérica e noroeste africana e que a súa distribución morracense dase case exclusivamente nesta zona dentro da conca do rego de Campolongo.

Nas zonas de monte baixo e sen arborado posúe unhas espectaculares panorámicas do val do Río Maior e da enseada de San Simón coa illa do mesmo nome no fondo da ría de Vigo. A nivel forestal é de salientar as plantacións forestais con especies frondosas autóctonas, en especial de carballos e castiñeiros, xunto coa presenza espontánea da sobreira que nesta zona, preto do núcleo rural do mesmo nome da lindeira parroquia de S. Adrián de Cobres, tén tamén unha das máis importantes dentro da súa distribución a nivel morracense, dentro da carballeira termófila e da influencia climática mediterránea no sur e occidente de Galiza.

Montes e mámoas do Morrazo 4

A ribeira alta do rego do Portiño, afluente así mesmo do Río Maior, posúe unha incipiente e excelente carballeira salvaxe dentro do hábitat de interese comunitario das carballeiras galaico portuguesas. De entre o seu sotobosque sobresae a presenza do sanguiño e en especial da pereira brava, agora no comezo da súa floración, e que da nome a algúns topónimos na proximidade.

Chan de Armada e Outeiro de Ombra, entre os 375 e os 425 metros de altitude sobre o nivel do mar, no límite entre as parroquias de Santo Tomé de Piñeiro (Marín) e de Santa Cristina de Cobres (Vilaboa), acollen unha importante área arqueolóxica coa presenza de 7 mámoas – 5 de Outeiro de Ombra e 2 de Chan de Armada -, xunto co xacemento do calcolítico e achado calcolítico e da Idade do Bronce de Chan da Armada, onde destaca a presenza dunha das mámoas da Chan da Armada con presenza da estrutura do seu dolmen e coa especificidade de que os seus esteos e pedra cobertora son de xisto -xeralmente son de granito-. A utilización de xisto na contrucción da mámoa está relacionado co predominio da rocha metamórfica na zona, dentro do complexo xeolóxico Vigo-Pontevedra.

As mámoas de Chan da Armada xunto coas de Outeiro de Ombra e de Chan de Castiñeiras forman parte da Ruta das Mámoas do Morrazo que complementándose coas de Chan de Fonteseca, Lagucheiros e Chan de Arquiña, e cun percorrido de 7,5 kilómetros, proxectouse a nivel institucional a través de varias comunidades de montes, concellos e Xunta de Galiza a mediados da década pasada mais non chegou a rematarse. Dese proxecto de posta en valor só queda a plantación forestal de frondosas como adecuación ambiental na súa contorna e intervencións puntuais e por separado nos xacementos por parte das comunidades de montes propietarias.

A Barreira do Redondo, na metade da ladeira norte do alto de Coto Redondo ao redor dos 450 metros de altitude sobre o nivel do mar, entre plantación mixta de especies forestais e onde destaca a presenza arbustiva do érbedo, posúe unhas extraordinarias panorámicas dos Montes do Morrazo, coa Serra Domego e o alto de Coto do Home, o Monte Formigoso, Outeiro de Campolongo, Os Pedrouzos, Monte Penizas, Monte da Cova e Sobareiro, o val do rego Neibó-Loira, e a ría de Pontevedra coa península do Salnés en fronte e as Illas Ons ao fondo.

As principais afeccións nas últimas décadas á contorna dos montes e mámoas do Morrazo, pertencentes aos espazos naturais dos Montes do Morrazo e Coto Redondo segundo o Rexistro Xeral de Espazos Naturais de Galiza e as antigas Normas Subsidiarias de Planeamento da provincia de Pontevedra foron a intensificación dos monocultivos forestais, a eucaliptización, a invasión das acacias, as verteduras de lixo e de entullos, a instalación de torretas e cableados aéreos de tensión eléctrica, e o abandono e degradación do patrimonio cultural, forestal e arqueolóxico.

As principais ameazas no futuro son a Área de Desenvolvemento Eólica (ADE) coa proxección de varias ubicacións alternativas de aeroxeradores polos cumes e o proxecto de investigación mineira a nome de Miñán para a extracción de granito ornamental.

Montes e mámoas do Morrazo 5

En marzo de 2012 a Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo solicitoulle á Xunta de Galiza a ampliación da Rede Natura cara a un novo Lugar de Importancia Comunitaria (LIC) que, a nome de Montes e Carballeiras do Morrazo, recollese os espazos naturais dos Montes do Morrazo, no que se encadra así mesmo a contorna dos montes e mámoas do Morrazo, e Carballal de Coiro mais outros ampliables, por considerármolos uns espazos naturais de alta importancia ambiental e corredor ecolóxico.

Por outra banda a proposta de Espazo Natural de Interese Local (ENIL) realizada á Xunta de Galiza polo Concello de Marín co apoio das comunidades de montes de Santo Tomé de Piñeiro e de San Xián para o territorio marinense ao redor do parque forestal da lagoa de Castiñeiras, á parte de non corresponderse cun verdadeiro espazo natural, quédase escaso xa que para iso tería que acoller a parte correspondente ao concello de Vilaboa a través das comunidades de montes de San Martiño e de Santa Cristina de Cobres.

Para a Plataforma, en tal caso, o ENIL debería debería ser moito máis amplo e conxunto entre os concellos de Marín, Vilaboa, Moaña e Pontevedra, enlazando cun corredor ambiental e cultural o espazo natural e arqueolóxico dos Sete Camiños, entre os montes das parroquias de Salcedo, Lourizán e San Xián e a través da área patrimonial dos petróglifos da Carrasca e Champás con Chan de Castiñeiras e a súa vez esta e a través de Outeiro de Ombra, Chan da Armada, Chan de Fonteseca e Lagucheiros con Chan da Arquiña dentro da Ruta das Mámoas do Morrazo máis as áreas ao seu redor de As Cavadas, A Graña, Os Pedrouzos, Outeiro dos Asubións, Monte das Barreiras, Chan da Lagoa e Chan de Gagán, conectando finalmente a través das ribeiras altas coas concas naturais dos regos Cubela, Louriñas, Trasmil, Rio Maior, Miñouva, Lameira, Neibó e da Fraga.

Deixar un comentario

Arquivado en Uncategorized