Os proxectos de investigación mineira nos montes do Morrazo

Se ben é certo que na actualidade, e por motivos obvios, os parques eólicos que pretenden impulsar nos montes do Morrazo tanto ACS como Aratel Energías Renovables está a xerar unha enorme preocupación na veciñanza da comarca, estes dous proxectos de parques eólicos non son as únicas ameazas a nivel paisaxístico, cultural, social, económico e ambiental para os nosos montes.

Concretamente, no mesmo espazo ou próximo á contorna no que Enel Green Power pretendeu instalar o parque eólico de Pedras Negras, e que agora Aratel retoma de xeito fraccionado – Pie Monte Xaxán e Pie San Lourenzo-, no espazo natural dos Montes do Morrazo, está ameazado tamén polos proxectos de investigación mineira cos nome de Os Pedrouzos – nos concellos de Vilaboa e Moaña- e Miñán – no concello de Marín-.

Todos estes proxectos, xunto cos dos polígonos industriais da Cruz da Maceira e Pastoriza, reflicten moi ben a grande especulación que se está a xerar coas planificacións que, a nivel autonómico, pretenden impoñer de xeito agresivo e insustentábel a actividade industrial no sólo rústico de protección de espazos naturais, forestal, de augas, patrimonial e incluso no solo rural da comarca.

O permiso de investigación mineira co nome de Pedrouzos e co número 3014 sería para extraer granito ornamental e consta de 14 cadrículas mineiras. Se temos en conta que cada cadrícula mineira ocuparía 25 has., a superficie total afectada sería unhas 330 has. entre as parroquias de Domaio (Moaña) e San Adrián de Cobres (Vilaboa). Véndose afectados os lugares de Outeiro do Corvo, Carqueixa, Os Pedrouzos, Chan da Lagoa, Serra Basil, Outeiro da Charamiza, Cavada do Carrasco, Cavada do Becho, Outeiro da Cavada dos Terróns, Outeiro da Carriza, Niño do Corvo, Montes de San Adrián e o núcleo rural de Curra. De se levar adiante este proxecto afectaría a conca de nacemento dos regos Libón e Miñouva que desembocan na praia do Almacén, do rego de Chan da Lagoa, afluente do Río Maior, e dos varios afluentes do rego das Canles que desembocan na praia de Pousada, dentro do Espazo Natural Protexido da Zona de Especial Conservación da Enseada de San Simón. Afectaría tamén a breixeira húmida atlántica, turbeira alta activa e bosques aluviais da Europa atemperada.

O permiso de investigación mineira co nome de Miñán co número 3071 tamén estaría destinado á extracción de granito ornamental constando de 9 cadrículas mineiras e, xa que logo, abranguería unha superficie de 225 has. dentro da parroquia de Santo Tomé de Piñeiro en Marín. Concretamente no núcleo rural de Miñán – daí o seu nome-  e nos lugares de Monte Porreiro, Tomadas Grandes, Chan da Armada, Chan de Fontesexa, Os Lagucheiros, Chan de Gagán, Monte Gagán, Monte Formigoso, Serra Domego e Corno Pineda. Como no caso anterior, tamén estaría afectada a conca de nacemento dun rego, neste caso o Neibó, co seu bosque aluvial e breixeira húmida atlántica, así como as brañas de Corno Pineda – incluída no Inventario Xeral dos Humidais de Galiza – e as carballeiras galaico-portuguesas da Chan de Gagán. Por outra banda estarían tamén afectadas as áreas de protección das mámoas de Chan de Fonteseca, de Lagucheiros e de Chan de Gagán.

Estes dous permisos de investigación mineira non son os únicos que existen. Na parte máis occidental da península do Morrazo, fronte á enseada de Liméns, aínda hai outro proxecto de investigación mineira para extraer tamén granito ornamental co nome de Despedrada e co número 2746. Este proxecto consta de 3 cadrículas mineiras que abranguen unha superficie de 75 has entre as parroquias de Darbo, Hío e Aldán no concello de Cangas, dentro de solo rústico de protección forestal. Afectando os Montes de Varalonga, entre a Pedra do Raio, as inmediacións do Outeiro da Raposa e o núcleo rural de Piñeiro, incluído o colexio Eduardo Pondal. Afecta tamén a conca de nacemento do rego do Pontillón, con bosque aluvial, brañas e carballeira galaico-portuguesa e a área de protección dos achados arqueolóxicos da Cova de Varalonga, da Pedra cabalgada e dos petróglifos de Outeiro da Gresiña, do Gorgullón e do Prado do Pazo. 

Todos estes permisos de investigación mineira están incluídos na orde do 7 de febreiro de 2013 coa que a Consellaría de Economía e Industria convocou un concurso público cos terreos francos resultantes da declaración de caducidade dos dereitos mineiros que correspondían á provincia de Pontevedra.

Estes proxectos baseanse no artigo 35 da Lei 3/2008, do 23 de maio, de ordenación da minaría de Galiza que establece que os terreos francos resultantes do levantamento dunha zona de reserva ou a declaración de caducidade dun permiso de exploración, un permiso de investigación ou unha concesión mineira poderán ser declarados rexistrables unha vez celebrado o necesario concurso público previsto na lexislación específica mineira. A devandita lexislación específica mineira está constituída pola Lei 22/1973, do 21 de xullo, de minas, e as súas modificacións posteriores, desenvolvida polo Regulamento xeral para o réxime da minaría aprobado polo Real decreto 2857/1978, do 25 de agosto. O artigo 39 da Lei de minas sinala que o levantamento da reserva ou a caducidade do permiso de exploración, do permiso de investigación ou da concesión de explotación non lle outorgará ao terreo o carácter rexistrable ata que teña lugar un concurso público polo que se resolverá, conforme aos artigos 53 e 64, o outorgamento de permisos de investigación e concesións directas de explotación sobre os devanditos terreos.

A Consellería de Economía e Industria xustificaba daquela nesa Orde do 7 de febreiro de 2013 que desde o último concurso realizado na provincia de Pontevedra transcorreran máis de dez anos, o que producira que nese momento existira grande extensión de terreo franco non rexistrable nesta provincia e que por iso se facía necesario convocar un concurso público dos dereitos mineiros caducados desta provincia para “fomentar e dinamizar a minaría no noso territorio”. Se se consulta a cartografía da páxina dixital do Catastro Mineiro de Galicia comprobarase, premendo no apartado de Dereitos da Sección C por Estado, que estes tres permisos de investigación mineira están en Concurso e polo tanto seguen vixentes.

Á parte destes permisos de investigación mineira en concurso, no Morrazo tamén existen outros 4 permisos de investigación caducados, tamén para extracción de granito ornamental. Un dunha cadrícula mineira no lugar, incluído o núcleo rural de Gandón en Aldán (Cangas), outros dous con cadansúa cadrícula mineira na contorna do Monte Borrallido na parroquia de Beluso (Bueu) e limítrofe coa de Aldán (Cangas), e un cuarto de catro cadrículas mineiras, ou sexa de 100 has. de extensión que abrangue os núcleos rurais de Bon de Arriba e Bon de Abaixo ata o Monte Novo e grande parte da conca de ribeira do rego Nocedo, na parroquia de Beluso (Bueu), que se poden comprobar premendo no apartado da Sección C-Caducado da dita cartografía da páxina dixital do Catastro Mineiro de Galicia. E existen dúas concesións de explotación co nome de San Amaro. Unha de dúas cadrículas mineiras, ou sexa de 50 has., entre o monte Campelo e o Monte Borrallido entre as parroquias de Aldán (Cangas) e Beluso (Bueu), outorgada ao Consorcio da Zona Franca de Vigo, e outra doutras dúas cadrículas mineiras, outras 50 has., outorgada á empresa Granitos Aldán S.A. desde o Monte Campelo ata os lugares de Peralta e Menduíña, tamén entre as parroquias de Aldán (Cangas) e Beluso (Bueu), que se poden comprobar premendo no Sector C-Concesión de Explotación Derivada.

Todos estes terreos dentro da planificación mineira entre estas dúas parroquias á parte de afectar solo rural, están dentro de solo rústico de espazos naturais, patrimonial – Achado do Monte Borrallido, Cistas de Gandón, xacemento calcolítico do Curral- e forestal segundo as vixentes normas subsidiarias de planeamento do concello de Cangas e de solo rústico de protección paisaxística, forestal, de augas, patrimonial – Ermida e conxunto arquitectónico relixioso e civil de San Amedio, Castro e aldea de Bon de Arriba, petróglifo das Casas Vellas, petróglifo das Cachopas, petróglifo do Camiño da Abilleira, muíños e lagos do rego Nocedo,…-  e agropecuario segundo o PXOM de Bueu, e limítrofes ou na proximidade coa Zona de Especial Conservación (ZEC) do Espazo Natural Protexido de Cabo Udra.

No pasado cometéronse extraccións ilegais, os distintos permisos de investigación mineira foron alegados pola colectividade social, ecoloxista e o propio monte comunal pola intromisión e a grave e irreversible afección paisaxística e ambiental que provocan as canteiras a ceo aberto no territorio, e a propia actividade extractiva está en entredito desde hai máis dunha década tras o estourido da burbulla construtora e inmobiliaria. 

O nivel de especulación nesta área, integrada en terreos especulados pola empresa inmobiliaria PROMALAR, incrementouse cando parte do territorio obxecto de varios destes permisos de investigación mineira, e outro dentro da conca de nacemento do rego Orxas, foi utilizado tamén para a proxección do Parque Empresarial e Industrial do Morrazo (PEIM) como ampliación do parque empresarial de Bueu dentro do Plan Sectorial de Ordenación de Áreas Empresariais de Galiza , onde os 1.500.000 m2 planificados inicialmente a finais da década pasada quedaron finalmente reducidos a menos da mitade de superficie – 412.238,71 m2- repartidos ao redor do parque empresarial de Bueu polo Monte Borrallido, a conca de nacemento do rego Orxas e polo Monte das Bouzas, en terreos da empresa Granitos Aldán SA, como se pode comprobar premendo na páxina dixital do IGVS. A Xunta recoñeceu no seu momento que non había tanta demanda para tanta superficie e a que se está manexando na actualidade segue sendo excedente e impactante cando por outra banda o parque empresarial de Bueu, en Castiñeiras, na actualidade tampouco está cuberto na súa totalidade dentro das súas fases I e II.

En xuño de 2013, durante a fase de consulta da información pública do Documento de Inicio da Avaliación Ambiental Estratéxica do Plan Sectorial de Actividades Extractivas de Galiza (PSAEG), a Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo solicitoulle á daquela Consellaría de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas (CMATI) que se retirara este Documento de Inicio. Tamén se lle solicitou que se elaborara outra planificación baseada nos principios do decrecemento, da proximidade, da reutilización e reciclaxe de materia prima, e do uso racional dos recursos existentes fóra de espazos naturais protexidos e por protexer.  Por exemplo, a totalidade dos integrados no Rexistro Xeral de Espazos Naturais de Galiza, creado polo Decreto 82/1989, entre eles os espazos naturais dos Montes do Morrazo e do Carballal de Coiro, na península do Morrazo. Instouselle á consellaría a que mentres non existira esta planificación que se paralizara a tramitación de novas concesións mineiras e se deixaran sen efecto os concursos públicos de permisos de investigación convocados ese ano -os da Orde do 7 de febreiro de 2013-.

Ata hoxe a Xunta de Galiza non foi capaz de aprobar definitivamente un plan sectorial de incidencia supramunicipal que sirva como máximo instrumento de planificación da política mineira. A falta do correspondente Plan Sectorial de Actividades Extractivas e debidamente avaliado no seu conxunto, a propia Xunta incumpre cun dos seus principais cometidos da Lei 3/2008, de 23 de maio, de ordenación da minaría de Galiza que concretamente no seu artigo 1 establece que esa lei “ten por obxecto o desenvolvemento do réxime xurídico das actividades mineiras en Galiza en condicións de sustentabilidade e seguridade e promove un aproveitamento racional compatible coa protección do medio ambiente.”

Cómpre non esquecer tamén que o 20 de outubro de 2011 a Xunta de Galiza, a través da Consellaría de Economía e Industria, outorgoulle dous permisos de exploración de recursos xeotérmicos – Caldelas Norte e Caldelas Sur – á empresa Luancar Energy SL. Estes permisos constan de 2907 cadrículas, ou sexa 72.675 has., repartidas por boa parte da provincia de Pontevedra véndose a comarca do Morrazo tamén afectada. Se se consulta a cartografía da páxina dixital do Catastro Mineiro de Galicia comprobarase premendo na Sección D Permisos de Exploración que estes dous permisos de exploración xeotérmica están caducados e se dividen xusto no Morrazo entre os lugares de Pardavila (Marín) e A Graña (Vilaboa) e a proximidade da lagoa de Castiñeiras por medio.

A ameaza neste caso vén pola utilización do EGS ou sistema xeotérmico estimulado. Unha técnica o método que, desde os anos noventa, trata de aproveitar o calor interior da terra, extraendo a enerxía calorífica do subsolo, para xerar electricidade. Para mellorar a permeabilidade da rocha fracturada, estase a estudar a inxección de xeito artificial dun líquido que, baixo presión no subsolo, consiga fracturar as rochas e liberar o vapor de auga atrapado na terra, ou sexa, o método do “fracking”, cos efectos negativos que isto pode supor pola contaminación e xeración de movementos sísmicos.

Unha desas áreas galegas con máis potencial para a aplicación do método EGS, segundo o Instituto para la Diversificación y el Ahorro de la Energía (IDAE) no seu estudo técnico PER 2011-2020 de Evaluación del Potencial de Energía Geotérmica, son as fracturas que limitan a denominada Fosa blastomilonítica ou Unidade de Malpica-Tui, unha longa franxa xeolóxica de terreo que atravesa o Oeste galaico, composta por metasedimentos con afloramentos de rocha metamórfica. No Morrazo, esta fractura coincide coa existencia dunha franxa na parte media-interior da península con abundancia de gneises de plaxioclasa, biotita e micaxistos –estes últimos en menor proporción- de baixa permeabilidade, dentro do denominado complexo xeolóxico Vigo-Pontevedra. Esa franxa atravesa o Morrazo de Norte a Sur, da ría de Pontevedra á de Vigo, desde Seixo e Marín (Marín) até Domaio (Moaña) e Santa Cristina e San Adrián de Cobres (Vilaboa), facendo o espazo natural dos Montes do Morrazo de enlace pola serra Domego e a serra Basil, entre os altos do Faro e Coto do Home. 

A empresa Luancar Energy SL e os seus permisos de exploración xeotérmica estaban afectados polo propio proxecto do parque eólico de Pedras Negras no territorio onde se pretendía implantar, entre as serras Basil e Domego, os 400 e os 600 metros de altitude sobre o nivel do mar, e as rías de Vigo e Pontevedra. Que os permisos mineiros, tanto de exploración como de investigación, estean caducados non significa que estean desbotados e como proba temos os  que en “terreos francos” cada dez anos volven saír a concurso como “rexistrables”, que en Galiza representan o 68% dos dereitos mineiros.

Deixar un comentario

Arquivado en Uncategorized

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s